System kaucyjny a gospodarka odpadami: dlaczego same kaucje nie wystarczą? - Krzysztof Witkowski, prezes spółki Dobra Energia dla Olsztyna

• Strona główna
• Komentarze
• System kaucyjny a gospodarka odpadami: dlaczego same kaucje nie wystarczą?

2025-10-27

Wprowadzenie systemu kaucyjnego w Polsce to jeden z najważniejszych kroków w kierunku poprawy selektywnej zbiórki odpadów. Dyskusja wokół tego rozwiązania coraz częściej przybiera jednak charakter uproszczony. W opinii publicznej pojawia się przekonanie, że kaucja stanie się swoistym panaceum na kwestie związane z gospodarką odpadami. Tymczasem nawet najbardziej efektywny system tego typu nie zlikwiduje całego wyzwania.

System kaucyjny obejmuje ściśle określoną grupę opakowań: butelki plastikowe, puszki aluminiowe, a w kolejnych etapach także szkło wielokrotnego użytku. To ważny segment, ale wciąż jedynie część strumienia odpadów. Doświadczenia krajów skandynawskich czy Niemiec pokazują, że skuteczność DRS sięga nawet 90%. Oznacza to, że ogromna większość opakowań objętych kaucją wraca do systemu, jednak nie eliminuje to problemu odpadów, które nie mogą zostać wykorzystane do recyklingu materiałowego w roli surowców wtórnych. W gospodarstwach domowych nadal pozostają odpady wielomateriałowe, artykuły higieniczne czy po prostu te opakowania, które z różnych powodów nie trafią z powrotem do obiegu.

Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że składowanie odpadów jest drogą zamkniętą. Z punktu widzenia troski o klimat i jakość powietrza, a także w zgodzie z prawem unijnym, ograniczanie składowisk jest absolutnym priorytetem. Odpady, które nie nadają się do recyklingu, muszą znaleźć inne, bezpieczne zagospodarowanie. Kluczową rolę w tym obszarze odgrywają instalacje termicznego przekształcania odpadów. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych technologii są one w stanie w sposób kontrolowany i bezpieczny przekształcać frakcję odpadów zmieszanych, jednocześnie odzyskując energię cieplną i elektryczną.

Takie rozwiązania nie są alternatywą dla systemu kaucyjnego, lecz jego uzupełnieniem. Z jednej strony kaucja pozwala zbierać cenne surowce w czystym strumieniu, z drugiej - instalacje domykają system, zapewniając, że to, czego nie udało się ponownie wykorzystać, nie staje się obciążeniem dla środowiska. W praktyce oznacza to zarówno redukcję emisji metanu i innych zanieczyszczeń, jak i stabilizację kosztów związanych z gospodarką odpadami oraz energią cieplną.

Warto przy tym podkreślić, że skuteczny system gospodarki odpadami to układ naczyń połączonych. Kaucje zmieniają zachowania konsumenckie i porządkują strumień opakowań, recykling pozwala odzyskiwać cenne materiały, a instalacje do termicznego przekształcania gwarantują bezpieczne zagospodarowanie pozostałości. Dopiero taka całość daje realny efekt środowiskowy i ekonomiczny.

Dlatego entuzjazm wobec wprowadzenia systemu kaucyjnego, choć uzasadniony, nie powinien przesłaniać szerszego obrazu. Polska, podobnie jak inne kraje Unii Europejskiej, stoi przed wyzwaniem stworzenia spójnej i odpornej gospodarki odpadami. Oznacza to konieczność pogodzenia różnych narzędzi – od edukacji, przez recykling, po nowoczesne instalacje energetycznego wykorzystania frakcji resztkowej. W takim ujęciu system kaucyjny jawi się jako bardzo ważny element układanki, ale nie wystarczający sam w sobie. Jeśli chcemy mówić o rzeczywistej transformacji, musimy patrzeć na gospodarkę odpadami całościowo. Kaucja pomoże ograniczyć ilość wyrzucanych opakowań i zwiększy odzysk surowców. Jednak dopiero w połączeniu z innymi narzędziami pozwoli na stworzenie systemu, w którym odpady resztkowe nie będą ciężarem, lecz zasobem energetycznym wykorzystywanym w sposób bezpieczny i odpowiedzialny. Tylko w takim modelu osiągniemy cele środowiskowe i jednocześnie zapewnimy stabilność mieszkańcom oraz samorządom.

System kaucyjny to ważny krok w stronę gospodarki obiegu zamkniętego, ale nie jedyny element tej układanki. Równoległe funkcjonowanie ITPO i innych nowoczesnych instalacji pokazuje, że skuteczne zarządzanie odpadami wymaga różnorodnych rozwiązań. Istotne będzie także dalsze wzmacnianie świadomości społecznej, wspieranie innowacji i tworzenie spójnych regulacji – tak, by cały system działał coraz efektywniej i w zgodzie z zasadami zrównoważonego rozwoju.