Zdaniem Komisji Europejskiej przemysł chemiczny wymaga podwójnej transformacji

• Strona główna
• Artykuły
• Zdaniem Komisji Europejskiej przemysł chemiczny wymaga podwójnej transformacji

2023-06-01

Przemysł chemiczny jest w pierwszej kolejności sektorem niezwykle energochłonnym i zależnym od polityki klimatycznej UE oraz sytuacji energetycznej. Jest również branżą ściśle regulowaną w celu ochrony bezpieczeństwa pracowników, zdrowia konsumentów i środowiska. W związku z tym podlega skumulowanym efektom kosztowym w większym stopniu niż inne sektory. Jednocześnie stoi przed wyzwaniami, które obejmują rosnącą konkurencję międzynarodową, rosnące ceny energii i surowców, presję na zwiększenie efektywnego gospodarowania zasobami, nowe przepisy i potrzebę innowacji.

W zakresie dostępu do surowców i energii, aby uwolnić potencjał zrównoważonych chemikaliów potrzebuje sprawiedliwego i niedyskryminacyjnego dostępu do biomasy po konkurencyjnych cenach, a także korzystnych ram prawnych i regulacyjnych. Chociaż przemysł chemiczny generuje wzrost, udział Europy w światowej produkcji spada, a inwestycje w nowe moce produkcyjne są niskie. Aby zachęcić do inwestycji, branża potrzebuje zatem dostępu do krytycznych środków (w szczególności energii i surowców) po konkurencyjnych cenach, które odzwierciedlają międzynarodowe warunki kosztowe. To z kolei wymaga lepszej koordynacji między unijnymi strategiami przemysłowymi, klimatycznymi, środowiskowymi i energetycznymi oraz lepszego zrozumienia skumulowanych skutków kosztowych wynikających z tych polityk. Sektor jest silnie regulowany w zakresie zdrowia, bezpieczeństwa i ochrony środowiska, a także zmian klimatu i kwestii energetycznych. Stabilne i przewidywalne otoczenie regulacyjne dla sektora chemicznego jest kluczowym wymogiem dla przyszłej konkurencyjności. Mając to wszystko na uwadze, Komisja Europejska przygotowała specjalny dokument (którego zresztą branża od dawna oczekiwała), który ma odpowiedzieć na pytanie, w jaki sposób europejska chemia ma osiągnąć cele stawiane przez polityków.

Równie ważne jednak, co zapisy tej mapy drogowej, jest to, w jaki sposób unijni prawodawcy w ogóle postrzegają branżę chemiczną i dlaczego tak mocno zajmują się przemysłem chemicznym?

Unijna strategia przemysłowa do 2020 r. zawierała wykaz działań wspierających zieloną i cyfrową transformację przemysłu UE. Pandemia COVID-19 wpłynęła jednak na szybkość i skalę tej podwójnej transformacji. Aby zaradzić tym zakłóceniom, w zaktualizowanej strategii przemysłowej na 2021 r., Komisja zaproponowała szereg ścieżek przejściowych, które mają zostać opracowane wspólnie z państwami członkowskimi UE, przemysłem i innymi zainteresowanymi stronami. Ścieżki te identyfikują działania potrzebne do osiągnięcia podwójnej transformacji, dając lepsze zrozumienie skali, korzyści i wymaganych warunków. Przejście to wzmocnić ma również odporność przemysłu w dużej mierze dotkniętego rosyjską wojną przeciwko Ukrainie.

Wiosną 2022 r. Komisja wraz z państwami członkowskimi UE, samym przemysłem chemicznym, partnerami społecznymi, organizacjami pozarządowymi i środowiskiem akademickim rozpoczęła proces „wspólnego rozwoju” mapy drogowej dla europejskiego przemysłu chemicznego. Efektem tego procesu jest grupa tematów i działań do realizacji przez każdy z zaangażowanych podmiotów. Te najistotniejsze tematy i działania to:

• współpraca na rzecz innowacji; dostawy czystej energii; i dywersyfikacji surowców,
• rozwój technologii określający elektryfikację, wodór, biomasę, odpady, wychwytywanie i utylizację dwutlenku węgla (CCU) oraz wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla (CCS), a także wydajność procesów, jako kluczowe czynniki dla przyszłości branży,
• prawodawstwo, w tym to dotyczące inicjatyw badawczo-innowacyjnych, mające wpływ na cyfrowy i zrównoważony rozwój przemysłu chemicznego.

Komisja oczekuje, że wdrażając działania określone w ramach każdego tematu, sektor chemiczny odniesie sukces w swojej podwójnej transformacji (ekologicznej i cyfrowej) i poprawi swoją własną odporność na zawirowania, wzmocni zrównoważony rozwój i „obieg zamknięty” zgodnie z Europejskim Zielonym Ładem. Kolejnym krokiem będzie współwdrożenie ścieżki transformacji dla przemysłu chemicznego. Wiąże się to z rozpowszechnieniem ścieżki wśród wszystkich odpowiednich interesariuszy, którzy następnie przedstawią swoje zobowiązania, określając działania i tematy, w których będą aktywni. Propozycje zostaną omówione i uzgodnione wiosną 2023 r.

Komisja Europejska przekonuje, że sektor chemiczny odgrywa strategiczną rolę w gospodarce europejskiej. Większość towarów wytwarzanych w Europie opiera się na chemikaliach w szerokim zakresie różnych funkcji. Chemikalia znajdują się w centrum głównych europejskich łańcuchów wartości, w tym farmaceutyków, elektroniki, akumulatorów do pojazdów elektrycznych, materiałów budowlanych itp. Chemiczny łańcuch wartości zazwyczaj składa się z producentów chemikaliów; producentów mieszanin oraz producentów wyrobów.

Każdy z tych podmiotów identyfikuje w łańcuchu dostaw substancji chemicznych swoje własne potrzeby i w przyszłości wniesie własny wkład w realizację celów zielonej i cyfrowej transformacji przemysłu UE.

Podwójna transformacja, czyli ekologia oraz cyfryzacja, obejmuje kilka wymiarów przemysłu chemicznego: środowisko „wolne od toksyn”, neutralność klimatyczną, obieg zamknięty i cyfryzację.

Aby wesprzeć odporność przemysłu chemicznego, Komisja Europejska postuluje, że należy zająć się wszystkimi tymi wymiarami.

UE jest obecnie drugim, co do wielkości, producentem chemikaliów na świecie, którego sprzedaż w 2020 r. wyniosła 499 mld euro. Przemysł chemiczny jest również czwartym, co do wielkości, przemysłem w UE, odpowiadając za około 7% produkcji przemysłowej pod względem obrotów. Branża zatrudnia bezpośrednio 1,2 miliona wysoko wykwalifikowanych pracowników i pośrednio obsługuje 3,6  miliona miejsc pracy. Wspiera również dalsze 19 milionów miejsc pracy we wszystkich innych łańcuchach dostaw wartości w UE. Przemysł chemiczny UE ma o 67% wyższą wydajność pracy niż średnia dla całego sektora wytwórczego. Niemniej przemysł chemiczny jest trzecim największym emitentem dwutlenku węgla w UE, ustępując pod tym względem jedynie przemysłowi cementowemu i hutniczemu.

Jak donosi Międzynarodowa Agencja Energetyczna, dzieje się tak głównie dlatego, że około połowa energii wejściowej podsektora chemicznego jest zużywana jako surowiec – paliwo wykorzystywane jako surowiec wejściowy, a nie jako źródło energii. Niezbędne są zatem natychmiastowe redukcje emisji, jak podkreślono w najnowszym opracowaniu Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC). Scenariusz MAE „zerowej emisji netto” do 2050 r. opiera się na wyraźnej redukcji emisji CO2 z produkcji podstawowych chemikaliów. Pod tym względem unijny przemysł chemiczny poczynił już jednak znaczące postępy. Pomimo wzrostu produkcji o ponad 47% od 1990 r., emisje gazów cieplarnianych pochodzące z produkcji chemicznej w UE spadły o 54% w porównaniu z poziomem z 1990 r. W tym samym okresie zużycie energii w przemyśle chemicznym UE spadło o 21%. Prawnie wiążące cele klimatyczne UE na lata 2030 i 2050 stanowią kolejny ważny krok w wysiłkach przemysłu chemicznego na rzecz redukcji emisji w ramach komponentu klimatycznego Zielonego Ładu.

W 2020 r. Komisja przyjęła strategię w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważonego rozwoju (CSS), która „dąży do stworzenia środowiska wolnego od substancji toksycznych, w którym to środowisku chemikalia są produkowane i stosowane w sposób maksymalizujący ich wkład w społeczeństwo, w tym osiągnięcie transformacji ekologicznej i cyfrowej, przy jednoczesnym unikaniu szkody dla planety oraz dla obecnych i przyszłych pokoleń”. Strategia określa inicjatywy wspierające transformację, w tym promowanie nietoksycznych obiegów materiałów i „czystego” recyklingu.

W ocenie KE, to zdolność inwestycyjna i innowacyjna unijnego przemysłu chemicznego będzie miała kluczowe znaczenie dla osiągnięcia celów CSS w zakresie dostarczania chemikaliów i materiałów, które są bezpieczne i zrównoważone oraz oferują nowe sposoby produkcji chemikaliów i materiałów. Przemysł chemiczny w UE jest drugim, co do wielkości, inwestorem w badania naukowe i innowacje w globalnym przemyśle chemicznym, wydając co roku 9,4 miliarda euro. To zatem inwestycje i innowacje będą wspierać podwójną transformację gospodarki i społeczeństwa. Przemysł chemiczny będzie również odgrywał kluczową rolę w osiągnięciu gospodarki o obiegu zamkniętym w wielu łańcuchach wartości. Z uwagi na swoją wielkość i strategiczne znaczenie przemysł chemiczny znajduje się więc w centrum Europejskiego Zielonego Ładu i w znacznym stopniu przyczynia się do realizacji jego ambicji i celów. Ponadto transformacja cyfrowa jest dla przemysłu szansą na osiągnięcie powyższych celów przy jednoczesnym zachowaniu konkurencyjności i nadążaniu za rozwojem społecznym.

W ocenie KE, przemysł chemiczny wyraźnie rozumie, że musi zrobić więcej i jest bardzo zdeterminowany, aby stanąć na czele niezbędnego procesu transformacji wymaganego przez podwójną transformację. Branża podkreśla jednak, że ta droga transformacji zależy od jej zdolności do zachowania konkurencyjności i przyciągania globalnych inwestycji.

KE zauważa ponadto, iż istotne podmioty w gospodarce UE, które odgrywają kluczową rolę, to małe i średnie przedsiębiorstwa, stanowiące 96% europejskich przedsiębiorstw chemicznych. MŚP są obecne na każdym poziomie chemicznego łańcucha dostaw. Firmy te mają różne role związane z chemikaliami i obejmują producentów surowców, formulatorów, dystrybutorów i użytkowników chemikaliów. MŚP zatrudniają dwie trzecie siły roboczej w UE i wytwarzają 55% wartości dodanej w UE. Ponadto MŚP odgrywają ważną rolę w unijnym systemie zawodowym, zapewniając wielu młodym ludziom możliwość nauki zawodu. MŚP są zatem integralną częścią podwójnej transformacji i odporności przemysłu.

CAŁA TREŚĆ DOSTĘPNA W "Chemia i Biznes" nr 2/2023

"Chemia i Biznes” to dwumiesięcznik biznesowo-gospodarczy, stworzony z myślą o firmach poszukujących rzetelnej, aktualnej i profesjonalnie przygotowanej informacji na temat rynku chemicznego i sektorów powiązanych.

przemysł chemicznyinwestycjeprawo