Wykorzystując ciepło odpadowe, firmy mogą zaoszczędzić. Pomogą im w tym białe certyfikaty

• Strona główna
• Artykuły
• Wykorzystując ciepło odpadowe, firmy mogą zaoszczędzić. Pomogą im w tym białe certyfikaty

2026-08-31  / Autor: Tadeusz Blofer

Ciepło odpadowe w przemyśle to energia cieplna powstająca podczas produkcji, reakcji chemicznych lub wytwarzania energii, która przedostaje się do środowiska. Jej wykorzystanie zwiększa efektywność, wykonanej już przez urządzenia, pracy na rzecz wytworzenia energii.

- Efektywne wykorzystanie ciepła odpadowego z procesów przemysłowych może stać się motorem napędowym zrównoważonej działalności i redukcji emisji. Przemysłowe ciepło odpadowe jest zazwyczaj zawarte w ciekłych lub gazowych strumieniach wylotowych – podkreślają autorzy opracowania „Wykorzystanie ciepła odpadowego w przemyśle w Unii Europejskiej – przegląd skoncentrowany na inżynierii”, wydanej w 2024 r. przez Instytut Inżynierii Procesowej Wydziału Mechanicznego Uniwersytetu Technicznego w Brnie.

Według szacunków, na które powołują się autorzy, roczne oszczędności kosztów energii możliwe do osiągnięcia dzięki systematycznemu odzyskowi przemysłowego ciepła odpadowego wynoszą 10–20% energii pierwotnej. W skali UE, to ok. 1,29 PWh. Z kolei dane zawarte w raporcie „Koncepcja dekarbonizacji ciepłownictwa systemowego wg NCBR” wskazują, że poprawa efektywności energetycznej, nawet bez zmiany obecnych procesów technologicznych i paliw, może zmniejszyć ilość ciepła odpadowego do poziomu 15 - 42 tys. TJ. 

Przez długie lata bezpieczeństwo energetyczne firm rozpatrywano głównie przez pryzmat cen nośników energii, geopolitycznej stabilności dostaw czy podatności na awarie sieci. Tymczasem coraz wyraźniej rysuje się inny wymiar tego problemu. W centrum tej zmiany stoi jedno z najbardziej niedocenianych wyzwań: zapewnienie ciągłości dostaw energii i zarządzanie rosnącym zapotrzebowaniem na chłodzenie. I w jednym, i drugim przypadku może pomóc wykorzystanie ciepła odpadowego. Niewykorzystanym źródłem energii pozostaje także chłód odpadowy generowany w różnych procesach przemysłowych.

- Oba procesy warto wykorzystać zwłaszcza w czasach, kiedy systematycznie nawiedzają nas niespotykane wcześniej upały. To z kolei wiąże się z rosnącymi kosztami utrzymania produkcji, zapewnienia jej optymalnej temperatury oraz zagrożeniami dla stabilności wytwarzania energii w sytuacji, gdy brakuje wody do chłodzenia bloków energetycznych. Ten problem dotyczy również tych sektorów gospodarki i produkcji, które uzależnione są od precyzyjnych parametrów temperatury i wilgotności - zwraca uwagę Tomasz Król, dyrektor Centrum Obsługi Przedsiębiorców w Katowicach z Agencji Rozwoju Przemysłu S.A., który współpracuje z firmami z różnych sektorów przemysłu.

Rozwiązanie jest na wyciągnięcie ręki

Wiele przedsiębiorstw narzeka na wysokie ceny energii i ich wpływ na prowadzoną działalność, zapominając, że na wyciągnięcie dłoni dostępny jest mechanizm, który może w znaczący sposób wpłynąć na ich obniżenie. System białych certyfikatów, czyli praw majątkowych będących przedmiotem obrotu na Towarowej Giełdzie Energii, powstał z myślą o realnym wsparciu i przyspieszeniu inwestycji modernizacyjnych, które mają wspomóc ograniczenie emisji oraz zwiększyć bezpieczeństwo energetyczne. Białe certyfikaty można otrzymać za realizację przedsięwzięć prowadzących do trwałych oszczędności energii finalnej potwierdzone audytem efektywności energetycznej, także tych związanych z zagospodarowanie ciepła odpadowego.

- Żeby skorzystać z tego mechanizmu, trzeba najpierw zainwestować, ale to realny krok w kierunku efektywności kosztowej. Korzyść jest podwójna - sprzedaż białych certyfikatów to jednorazowy, ale istotny dla firmy zastrzyk gotówki, a po inwestycji firmy zyskują coś istotniejszego, mianowicie trwałe obniżenie kosztów funkcjonowania. Te dwa czynniki sprawiają, że inwestycja może zwrócić się naprawdę szybko. Tyle mówimy o biznesowej dojrzałości, wyczuciu koniunktury i optymalizacji kosztów, podczas kiedy połowa polskich firm nie wie, kiedy i jak zużywa energię. Bez zmiany i transformacji energetycznej pozostaniemy w trudnej sytuacji konkurencyjnej – stwierdza Tomasz Król.

Białe certyfikaty w przemyśle energochłonnym

Z najnowszego raportu ABB „End-to-End Energy Intelligence” wynika, że energia może stanowić 25% kosztów operacyjnych przedsiębiorstw przemysłowych. Największą presję odczuwają te branże, w których zarówno ciepło, jak i chłód odpadowy jest zjawiskiem nieodłącznie związanym z produkcją. To przemysł maszynowy, chemiczny, metalurgia, przemysł cementowy, petrochemiczny. W każdej z tych branż nawet minimalna poprawa efektywności energetycznej może mieć istotny wpływ na wyniki finansowe przedsiębiorstw.

- Agencja Rozwoju Przemysłu chce aktywnie brać udział w grze o efektywność energetyczną polskiego przemysłu. Od ponad 35 lat wspieramy transformację polskiej gospodarki i zawsze staramy się, aby nasza oferta odpowiadała na bieżące potrzeby rynku - przekonuje Tomasz Król.

Tak też została zaprojektowana w ARP nowa pożyczka inwestycyjna - białe certyfikaty, którą można przeznaczyć na finansowanie tego typu inwestycji. Produkt opiera się na kilku kluczowych założeniach. Po pierwsze okres spłaty to aż 12 lat - dzięki temu firma ma dużo czasu na realizację i uruchomienie operacyjne projektu, rozwój biznesu oraz generowanie przychodów. Po drugie wkład własny wynosi tylko 10% i, co więcej, Agencja umożliwia wnoszenie go proporcjonalnie, wraz z wypłatą kolejnych transz pożyczki. Dzięki temu środki firmy angażowane są stopniowo. Wreszcie harmonogram spłaty można dostosować do specyfiki działalności oraz prognozowanych oszczędności wynikających z audytu energetycznego. To z kolei oznacza, że ograniczamy wpływ pożyczki na płynność finansową przedsiębiorstwa.

Katalog inwestycji, o których warto pomyśleć, jest naprawdę szeroki: od wymiany oświetlenia i termomodernizację budynków, aż po modernizację technologii oraz procesów, wśród których należy oczywiście wymienić również odzysk ciepła i chłodu odpadowego. Minimalny próg oszczędności kwalifikujący projekt wynosi 10 toe (1 tona oleju ekwiwalentnego = 11,6 MWh), jednak w praktyce realizowane są projekty przynoszące wielokrotnie większe efekty - rzędu 100, 300 czy nawet 500 toe. W takich przypadkach przychody ze sprzedaży certyfikatów mogą sięgać setek tysięcy złotych, nie licząc dodatkowych oszczędności w ponoszonych co miesiąc kosztach energii.

- System białych certyfikatów jest nieograniczony czasowo i stanowi trwały element polityki państwa wspierający inwestycje w efektywność energetyczną. Popyt na nie jest stabilny - kupują je przedsiębiorstwa sprzedające energię, które mają prawny obowiązek umorzenia co roku określonej liczby certyfikatów lub uiszczenia tzw. opłaty zastępczej, która co roku rośnie o 5%, co wpływa na cenę białych certyfikatów na Towarowej Giełdzie Energii. W 2025 r. wolumen obrotu osiągnął poziom blisko 130 tys. toe i zwiększył się o 26% rok do roku. Wysoka dynamika wzrostu utrzymuje się również w tym roku - od stycznia do maja 2026 r. wolumen wyniósł już blisko 80 tys. toe. Średnia ważona cena sesyjna w maju to prawie 2380 zł/toe. Decyzji inwestycyjnych w zakresie efektywności energetycznej nie warto odkładać, bo istotnie wpływa to na pozycję konkurencyjną. Są na rynku mechanizmy wsparcia publicznego, jest dostępne finansowanie, m.in. w ARP, gdzie zaprojektowaliśmy je tak, aby maksymalnie ułatwić firmom efektywne wykorzystanie mechanizmu białych certyfikatów. To realne do osiągnięcia i wymierne sposoby na transformacją energetyczną - podsumowuje Tomasz Król z ARP S.A.

ARPenergetykacertyfikacja