Chemia i Biznes

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Mogą Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce prywatności Cookies"

Rozumiem i zgadzam się

Konfiguracja makiety

Triterpeny – dary natury o szerokim zastosowaniu w kosmetykach

2016-08-10  / Autor: Barbara Bednarczyk-Cwynar, Tomasz Więcaszek, Lucjusz Zaprutko

Zastosowanie surowców roślinnych do wytwarzania kosmetyków praktykowane jest od wieków. Początkowo wykorzystywano niektóre właściwości znanych już produktów pochodzenia roślinnego.

Zauważono przykładowo, że wyciąg z nasion kasztanowca przynosił ulgę zmęczonym i opuchniętym stopom, sok z aloesu wspomagał gojenie ran i wyprysków, a olejami i oliwkami natłuszczano wysuszoną skórę. W miarę upływu czasu udało się ustalić przyczyny takiej aktywności surowców pochodzenia roślinnego, a później zaobserwowano dalsze możliwości zastosowania znanych surowców oraz odkryto nowe. Również obecnie produkty kosmetyczne zawierające m.in. wyciągi czy ekstrakty z lukrecji, kasztanowca, brzozy, arniki lub nagietka i wielu innych roślin cieszą się dużą popularnością.

Składnikiem wielu surowców roślinnych są triterpeny. Są to związki szeroko rozpowszechnione w roślinach, izolowane np. z liści, kwiatów, nasion, korzeni, kory, owoców. Występują w tych surowcach zarówno jako wolne związki, jak i w postaci glikozydów, czyli połączeń chemicznych z jedną bądź wieloma cząsteczkami cukru, głównie glukozy.

Triterpeny to olbrzymia grupa związków chemicznych, których szkielet węglowy zbudowany jest z 30 atomów węgla, tworzących zazwyczaj układ pięciu pierścieni sześcioczłonowych, rzadziej czterech pierścieni sześcioczłonowych i jednego pięcioczłonowego, a jeszcze rzadziej z czterech pierścieni. W cząsteczkach większości triterpenów obecne są grupy funkcyjne, najczęściej hydroksylowa, karboksylowa bądź ketonowa oraz wiązanie podwójne. Z tego powodu triterpeny można traktować jako węglowodory, alkohole, hydroksykwasy, ketokwasy. Ze względu na budowę, wśród triterpenów można wyróżnić kilka typów szkieletu węglowego, z których najważniejsze to: typ oleananu, lupanu, ursanu, taraksanu i cykloartanu.

Ze względu na przeznaczenie i pełnione funkcje, surowce roślinne zawierające triterpeny można podzielić na składniki:

  • wykorzystywane w preparatach do ochrony i pielęgnacji skóry (poprawa sprężystości i elastyczności skóry, nawilżenia, zapobieganie nadmiernemu złuszczaniu), np. oliwka, lukrecja, szałwia, nagietek, aloes, żeń-szeń, kasztanowiec;
  • wykorzystywane w preparatach do ochrony i pielęgnacji włosów (zwiększenie elastyczności i połysku, odbudowa, ułatwienie stylizacji), np. oliwka, aloes, szałwia, żeń-szeń;
  • poprawiające smak kosmetyków (preparaty do ochrony, pielęgnacji i higieny jamy ustnej), np. lukrecja, szałwia, brzoza;
  • zawierające składniki barwiące, np. nagietek, algi;
  • inne, o specyficznym działaniu (np. emulgatory, utrwalacze piany, regulatory lepkości).

W powyższych surowcach roślinnych triterpeny stanowią najważniejszy składnik aktywny. Na szczególną uwagę, ze względu na różnorodność kierunków aktywności oraz liczne możliwości zastosowania w preparatach kosmetycznych, zasługują m.in. escyna, betulina, lupeol, hederagenina, kwasy: glicyretynowy, oleanolowy, ursolowy, azjatykowy i betulinowy, a także taraksasterol, arnidiol i cykloartenol.

 

Skwalen i skwalan
Prekursorem triterpenów, czyli związkiem macierzystym, z którego powstają one w wyniku przemian biochemicznych, jest skwalen. Jest to wielonienasycony węglowodór alifatyczny, stanowiący główny, niepolarny składnik spoiwa międzykomórkowego w płaszczu lipidowym warstwy rogowej naskórka. Jego niedobór prowadzi do wysuszenia skóry, szorstkości i przedwczesnego starzenia.

Ze względu na niestabilność, tj. podatność na utlenianie i rozkład pod wpływem promieniowania UV, do celów kosmetycznych skwalen nie może być otrzymywany syntetycznie. Najobfitszym źródłem tego związku jest wątroba rekinów (powyżej 88%), jednakże ze względu na ochronę gatunkową rekina, do celów kosmetycznych wykorzystuje się źródła roślinne skwalenu, tj. oliwę z oliwki europejskiej (Olea europaea), olej z orzechów palmy kokosowej (Cocos nucifera) i nasiona amarantusa (szarłatu; Amaranthus cruentus).

Skwalen stanowi ok. 10-15% składu sebum. Jest elementem budulcowym naturalnej bariery ochronnej skóry (np. chroni przed drobnoustrojami i promieniowaniem ultrafioletowym), składnikiem zmiękczającym i zwiększającym elastyczność skóry oraz regulującym parowanie wody i temperaturę wnętrza organizmu. Ponadto jest przeciwutleniaczem, przyspiesza gojenie, działa natłuszczająco i wygładzająco, łagodzi opuchlizny i stany zapalne stawów i skóry, wygładza zmarszczki oraz zapobiega przedwczesnemu starzeniu skóry.

Wymieniony szereg cennych właściwości kosmetologicznych sprawia, że skwalen stanowi składnik preparatów do ochrony i pielęgnacji włosów, skóry twarzy i całego ciała, zwłaszcza o działaniu natłuszczającym, wygładzającym, odżywczym, wzmacniającym, przeciwzmarszczkowym, łagodzącym podrażnienia skóry. Sam, będąc substancją bezwonną, stanowi doskonały nośnik i utrwalacz zapachów.

Bardziej stabilną formą skwalenu, niepodatną na utleniające działanie tlenu z powietrza i nadtlenków, jest skwalan, czyli węglowodór całkowicie uwodorniony. Jego głównym źródłem jest oliwa z oliwki europejskiej, w której towarzyszy on skwalenowi, to jest postaci nienasyconej. Pod względem działania kosmetycznego i zastosowania skwalan jest podobny do skwalenu. Podobnie jak ten ostatni, pomimo że jest substancją bezwonną i bezbarwną, stanowi doskonały składnik utrwalający zapach i zwiększający stopień rozproszenia barwników w kosmetykach.

 

Triterpeny o szkielecie oleananu
Do najważniejszych triterpenów o szkielecie oleananu należą: escyna, kwas oleanolowy, kwas glicyretynowy, hederagenina, β-amyryna, kwas medykagenowy i kwas likworowy. Najszersze zastosowanie w kosmetykach znajdują pierwsze trzy związki.

Mianem „escyna” określa się mieszaninę saponin triterpenowych, w których część niecukrową tworzą wielohydroksylowe triterpeny: barringtogenol (barryngtogenina) i escynol (protoescygenina).

Głównym źródłem escyny są nasiona kasztanowca (Aesculus hippocastanum), w których stanowi ona ok. 13%. W lecznictwie i kosmetologii stosuje się ekstrakt z nasion kasztanowca (Aesculus hippocastanum) zawierający 16-20% tej substancji.

Jak wiele innych triterpenów, escyna wykazuje szereg cennych właściwości kosmetycznych. Wzmacnia i uszczelnia naczynia krwionośne, wpływa na poprawę przepływu krwi i łagodzi objawy niewydolności żył, działa również przeciwzapalnie, przeciwobrzękowo i przeciwwirusowo. Jest składnikiem preparatów kosmetycznych do pielęgnacji, ochrony i upiększania skóry, zwłaszcza cery z rozszerzonymi lub pękającymi naczynkami czy z trądzikiem różowatym. Zwiększa elastyczność skóry, łagodzi dolegliwości towarzyszące żylakom i hemoroidom, wchodzi w skład kosmetyków antycellulitowych, wysmuklających i wyszczuplających. W licznych kosmetykach ekstrakt z nasion kasztanowca stosowany jest w połączeniu z ekstraktem z bluszczu (Hedera helix), wąkroty (Centella asiatica) i arniki (Arnica montana).

Do triterpenów o szkielecie oleananu należy również kwas oleanolowy, jeden z najbardziej rozpowszechnionych triterpenów w świecie roślinnym. Związek ten obecny jest w około 1400 gatunkach roślin, w których towarzyszy innym triterpenom, a jego najważniejszymi źródłami są: liście i owoce oliwki europejskiej, kwiaty i ziele nagietka lekarskiego (Calendula officinalis) oraz ziele jemioły (Viscum album).

Kwas oleanolowy jest związkiem o działaniu przeciwzapalnym i przeciwobrzękowym, ściągającym i zwiększającym elastyczność skóry, zwężającym rozszerzone ujścia mieszków włosowych i hamującym nadmierne wydzielanie łoju. Niektóre pochodne kwasu oleanolowego aktywują transport przezskórny substancji czynnych. Kosmetyki, w których obecny jest kwas oleanolowy, zawierają na ogół także inne surowce roślinne bogate w triterpeny, głównie hederageninę i hederakozydy, kalendulozydy, arnidiol i kwas ursolowy. Są to preparaty o różnorodnym sposobie działania, przeznaczone do pielęgnacji skóry całego ciała oraz włosów.


CAŁY ARTYKUŁ ZNAJDĄ PAŃSTWO W NR 2/2016 KWARTALNIKA "CHEMIA I BIZNES. RYNEK KOSMETYCZNY I CHEMII GOSPODARCZEJ". ZAPRASZAMY.



przemysł kosmetycznytriterpeny

Podoba Ci się ten artykuł? Udostępnij!

Oddaj swój głos  

Ten artykuł nie został jeszcze oceniony.

Dodaj komentarz

Redakcja Portalu Chemia i Biznes zastrzega sobie prawo usuwania komentarzy obraźliwych dla innych osób, zawierających słowa wulgarne lub nie odnoszących się merytorycznie do tematu. Twój komentarz wyświetli się zaraz po tym, jak zostanie zatwierdzony przez moderatora. Dziękujemy i zapraszamy do dyskusji!


WięcejNajnowsze

Więcej aktualności





WięcejNajpopularniejsze

Więcej aktualności (192)



WięcejPolecane

Więcej aktualności (97)





WięcejSonda

Czy fake newsy w branży chemicznej to problem?

Zobacz wyniki

WięcejW obiektywie