Sytuacja w ukraińskiej branży chemicznej w czwartym roku wojny

• Strona główna
• Artykuły
• Sytuacja w ukraińskiej branży chemicznej w czwartym roku wojny

2025-09-08  / Autor: Dominik Wójcicki

Sektor, który przed inwazją generował około 2-3% PKB i zatrudniał dziesiątki tysięcy osób, odnotował w 2022 r. sprzedaż na poziomie około 5,2 mld euro, co oznaczało spadek o 1,7% w porównaniu z rokiem poprzednim, głównie z powodu zniszczeń infrastruktury i przerw w dostawach surowców.

W pierwszych miesiącach wojny kluczowe zakłady w obwodach ługańskim, donieckim i zaporoskim, w tym kompleksy produkujące amoniak i nawozy, takie jak zakłady Ostchem w Siewierodoniecku i Gorłówce oraz kompleks Azot w Krzywym Rogu, zostały poważnie uszkodzone lub całkowicie zniszczone przez ostrzał i walki, co doprowadziło do spadku produkcji o ponad 60% i strat finansowych szacowanych na 5-6 mld dolarów obrotu oraz blisko 600 mln dolarów zysku netto.

Do końca 2022 r. około 40-45% przedsiębiorstw chemicznych stało się nieaktywnych, a blokada Morza Czarnego sparaliżowała eksport, pogłębiając deficyt handlowy.

W 2023 r. sektor odnotował częściowe ożywienie, z wzrostem produkcji o około 15%, dzięki relokacji mocy do centralnych i zachodnich regionów kraju, takich jak zakłady chemiczne w obwodzie lwowskim należące do Karpaty Chem oraz fabryki nawozów w Winnicy, jednak w 2024 r. nastąpił ponowny spadek o blisko 10%, spowodowany eskalacją ataków na infrastrukturę energetyczną.

Na początku 2025 r. sytuacja uległa dalszemu pogorszeniu, z tempem wzrostu gospodarki spowalniającym z powodu chronicznych braków prądu i rosnących kosztów surowców – import gazu ziemnego podrożał o 200-300%, a wojna spowodowała niedobory półproduktów niezbędnych do produkcji.

W ostatnim półroczu makroekonomiczne wskaźniki Ukrainy poszły w dół, z inflacją przyspieszającą do 12%, co dodatkowo obciążyło branżę. Najbardziej ucierpiała produkcja nawozów mineralnych, stanowiąca przed wojną ponad połowę eksportu chemicznego – Ukraina straciła pozycję globalnego lidera w dostawach mocznika i azotanu amonu, co wzmocniło zależność od importu z Turcji, Egiptu i UE.

W lipcu 2025 r. eksport towarów z Ukrainy osiągnął 3,3 mld dolarów, ale sektor chemiczny nadal boryka się z degradacją łańcuchów dostaw i utratą rynków wschodnich.

Wyzwania operacyjne nasiliły się z uwagi na logistykę - zniszczone drogi i porty, co podwoiło koszty transportu i zmusiło do korzystania z tras lądowych przez Polskę i Rumunię. Ataki na elektrownie ograniczyły dostęp do energii, kluczowej dla procesów chemicznych, a sankcje na Rosję pośrednio utrudniły import technologii. Ponadto, wojna przyniosła poważne skutki środowiskowe: zniszczone zakłady, takie jak zakłady chemiczne w Bachmucie należące do Ostchem, spowodowały wycieki toksycznych substancji do gleby i wód, zwiększając emisje zanieczyszczeń i ryzyko dla zdrowia publicznego, szczególnie w regionach przyfrontowych.

Mimo tych trudności, ukraiński rząd we współpracy z UE uruchomił program zielonej rekonstrukcji przemysłu na lata 2024-2028, skupiony na modernizacji energetycznej i dywersyfikacji dostaw. Integracja z rynkiem unijnym, przyspieszona przez status kandydata do UE, otwiera możliwości inwestycji, z naciskiem na zrównoważoną chemię.

Przykładem takich działań jest współpraca firmy Farmak, która w 2024 r. przejęła polską spółkę farmaceutyczną Symphar.

Eksperci ostrzegają jednak, że bez natychmiastowych działań na rzecz pokoju, branża ryzykuje trwałą utratę know-how i dalszą degradację, zwłaszcza w obliczu globalnych trendów dekarbonizacji.

przemysł chemiczny