Ryzyko awarii przemysłowej wyzwaniem dla kadr odpowiedzialnych za bezpieczeństwo pracy

• Strona główna
• Artykuły
• Ryzyko awarii przemysłowej wyzwaniem dla kadr odpowiedzialnych za bezpieczeństwo pracy

2023-02-06  / Autor: Józef Banach

Wymagania formalne

Wedle stanu na koniec 2021 r., lista zakładów o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej (ZDR) obejmowała 200 podmiotów, natomiast lista zakładów o zwiększonym ryzyku (ZZR) wystąpienia poważnej awarii przemysłowej obejmowała 277 zakładów. W tym spisie znajdują się niemal wszystkie lub wszystkie zakłady przemysłu chemicznego działające w naszym kraju.

Lista taka powstaje w oparciu o przepisy ustawy Prawo ochrony środowiska. O wpisaniu zakładu decydują rodzaje i ilości substancji niebezpiecznych znajdujących się w zakładzie. Ustawa określa ponadto, że każdy, kto prowadzi zakład o zwiększonym ryzyku lub o dużym ryzyku jest obowiązany do zapewnienia, aby zakład ten był zaprojektowany, wykonany, prowadzony i likwidowany w sposób zapobiegający awariom przemysłowym i ograniczający ich skutki dla ludzi oraz środowiska.

Prowadzący przywoływany zakład jest zobowiązany do zgłoszenia go właściwemu organowi Państwowej Straży Pożarnej. Zgłoszenie powinno zawierać dane o rodzaju instalacji i istniejących systemach zabezpieczeń, a także rodzaju, kategorii i ilości oraz charakterystyce fizyko-chemicznej, pożarowej i toksycznej substancji niebezpiecznej; charakterystykę terenu w bezpośrednim sąsiedztwie zakładu, ze szczególnym uwzględnieniem czynników mogących przyczynić się do zwiększenia zagrożenia awarią przemysłową lub pogłębienia jej skutków.

Prowadzący zakład o zwiększonym ryzyku lub o dużym ryzyku musi ponadto sporządzić program zapobiegania poważnym awariom przemysłowym, w którym przedstawia system zarządzania zakładem, który to system będzie gwarantował ochronę ludzi i środowiska. Program zapobiegania awariom powinien zawierać w szczególności określenie prawdopodobieństwa zagrożenia awarią przemysłową, zasady zapobiegania oraz zwalczania skutków awarii przemysłowej przewidywane do wprowadzenia, sposoby ograniczenia skutków awarii przemysłowej dla ludzi i środowiska w przypadku jej zaistnienia, a także określać częstotliwości przeprowadzania analiz programu zapobiegania awariom w celu oceny jego aktualności i skuteczności.

Jednocześnie też prowadzący zakład o dużym ryzyku jest obowiązany do opracowania i wdrożenia systemu bezpieczeństwa stanowiącego element ogólnego systemu zarządzania i organizacji zakładu.

W systemie bezpieczeństwa należy uwzględnić obowiązki pracowników odpowiedzialnych za działania na wypadek awarii przemysłowej; szkolenia pracowników, których obowiązki są związane z funkcjonowaniem instalacji, w której znajduje się substancja niebezpieczna; funkcjonowanie mechanizmów umożliwiających systematyczną analizę zagrożeń awarią przemysłową oraz prawdopodobieństwa jej wystąpienia; instrukcje bezpiecznego funkcjonowania instalacji, w której znajduje się substancja niebezpieczna; analizę przewidywanych sytuacji awaryjnych, służącą należytemu opracowaniu planów operacyjno-ratowniczych; prowadzenie monitoringu funkcjonowania instalacji, w której znajduje się substancja niebezpieczna, umożliwiającego podejmowanie działań korekcyjnych w przypadku wystąpienia zjawisk stanowiących odstępstwo od normalnej eksploatacji instalacji; systematyczną ocenę programu zapobiegania awariom oraz systemu bezpieczeństwa, prowadzoną z punktu widzenia ich aktualności i skuteczności.

Wreszcie też w celu zapobiegania, zwalczania i ograniczania skutków awarii przemysłowej opracowuje się wewnętrzny i zewnętrzny plan operacyjno-ratowniczy. Plany operacyjnoratownicze zawierają działania służące ograniczeniu skutków awarii przemysłowej; propozycje metod i środków służących ochronie ludzi i środowiska; informację o występujących zagrożeniach, podjętych środkach zapobiegawczych i o działaniach, które będą podjęte w przypadku wystąpienia awarii przemysłowej.

Informacje te są przedstawiane właściwym organom Państwowej Straży Pożarnej, wojewodzie, wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska i lokalnym władzom samorządowym. Prawo zobowiązuje ponadto władze publiczne do przygotowania planu kontroli, obejmującego wszystkie zakłady na szczeblu krajowym, regionalnym lub lokalnym oraz do zapewnienia regularnego przeglądu, a w razie konieczności aktualizacji przedmiotowego planu. Na podstawie planów kontroli właściwe organy winny sporządzać programy rutynowych kontroli wszystkich zakładów z uwzględnieniem częstotliwości wizyt dla różnych rodzajów zakładów.

Zakłady, w których istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia awarii przemysłowej zobowiązane są do planowania regularnych kontroli. Jeśli zakład przemysłowy został zakwalifikowany do kategorii zakładów o dużym ryzyku wystąpienia awarii (ZDR), rutynowa kontrola powinna odbywać się przynajmniej raz w roku. Jeśli natomiast zakład uznany został za jednostkę o zwiększonym ryzyku awarii przemysłowej (ZZR), kontrole muszą odbywać się nie rzadziej niż co trzy lata.

Wszystkie te przepisy stanowią niejako „konstytucję” dla służb odpowiedzialnych za zachowanie bezpieczeństwa w danym zakładzie chemicznym.

Praktyczne zagrożenia i działania

O jakich jednak zagrożeniach, ujmowanych w sposób teoretyczny w przepisach prawnych, można mówić w praktyce związanej z funkcjonowaniem zakładów chemicznych w naszym kraju? Takich zagrożeń jest wiele i wszystkie one zależą od specyfiki danego przedsiębiorstwa. Prześledźmy to na trzech konkretnych przykładach, związanych z trzema różnymi kierunkami produkcji: nawozowym, farbiarskim i petrochemicznym.

W produkującej nawozy Grupie Azoty Zakłady Chemiczne Police w przypadku awarii możliwe jest wystąpienie zagrożeń toksycznych, pożarowych i wybuchowych. Z uwagi na dużą ilość wytwarzanego i magazynowanego amoniaku (działanie toksyczne) istnieje potencjalne zagrożenie wystąpienia awarii, której skutki mogą wykraczać poza teren zakładu. W przypadku awarii z uwolnieniem amoniaku, toksyczna chmura przemieszczająca się z kierunkiem wiatru może stwarzać zagrożenie dla ludzi.

Amoniak ma charakterystyczny zapach i jest dobrze wyczuwalny już przy niewielkich stężeniach, w większych stężeniach w powietrzu powoduje podrażnienie dróg oddechowych i śluzówek oczu. Może stanowić zagrożenie dla zdrowia lub życia w zależności od stężenia i czasu oddziaływania.

Zakład w Policach posiada jednak odpowiednie środki techniczne i organizacyjne służące zapobieganiu wystąpienia awarii, wykrywaniu i ograniczenia jej skutków. Utrzymuje w tym celu dobrze wyszkoloną Zakładową Straż Pożarną, zdolną do podjęcia skutecznych działań ratowniczych. Strażacy wspierani są przez ratowników chemicznych oraz inne służby. W przypadku zaistnienia niebezpieczeństwa w postaci zagrożenia chemicznego zostaną uruchomione lokalne syreny alarmowe. Syreny alarmowe mogą także zostać uruchomione z punktu alarmowego Zakładowej Straży Pożarnej. Jednocześnie telefonicznie powiadamiane będą firmy położone w pobliżu Grupy Azoty Police.

Inny rodzaj niebezpieczeństw związany jest z produkcją farbiarską. Tutaj przykładem niech będzie Grupa Śnieżka. Z uwagi na specyfikę działania, gromadzi ona skrajnie łatwopalne aerozole oraz łatwopalne lub wysoce łatwopalne ciecze i pary, stwarzające zagrożenia fizyczne. Zagrożenie poważną awarią związane ze stosowaniem substancji niebezpiecznych może występować w dwóch instalacjach: instalacji przyjęcia, magazynowania i dystrybucji produktów (substancji niebezpiecznych, takich jak aerozole łatwopalne, ciecze łatwopalne oraz substancje niebezpieczne dla środowiska wodnego) oraz instalacji kompletacji produktów (substancji niebezpiecznych, takich jak aerozole łatwopalne, ciecze łatwopalne oraz substancje niebezpieczne dla środowiska wodnego).

Istnieje tutaj ryzyko rozszczelnienia lub pęknięcia pojemników z substancjami niebezpiecznymi. W przypadku uwolnienia produktów/towarów handlowych, klasyfikowanych jako substancje niebezpieczne (aerozole łatwopalne oraz ciecze łatwopalne) może dojść do utworzenia rozlewiska oraz do rozprzestrzenienia się w postaci chmur palnych. Ważnym aspektem w przypadku tych substancji jest to, że w połączeniu z powietrzem pary substancji tworzą mieszaniny wybuchowe.

CAŁA TREŚĆ DOSTĘPNA W "Chemia i Biznes" nr 6/2022

"Chemia i Biznes” to dwumiesięcznik biznesowo-gospodarczy, stworzony z myślą o firmach poszukujących rzetelnej, aktualnej i profesjonalnie przygotowanej informacji na temat rynku chemicznego i sektorów powiązanych.

CAŁA TREŚĆ DOSTĘPNA W "Chemia i Biznes" nr 6/2022

"Chemia i Biznes” to dwumiesięcznik biznesowo-gospodarczy, stworzony z myślą o firmach poszukujących rzetelnej, aktualnej i profesjonalnie przygotowanej informacji na temat rynku chemicznego i sektorów powiązanych.

CAŁA TREŚĆ DOSTĘPNA W "Chemia i Biznes" nr 6/2022

"Chemia i Biznes” to dwumiesięcznik biznesowo-gospodarczy, stworzony z myślą o firmach poszukujących rzetelnej, aktualnej i profesjonalnie przygotowanej informacji na temat rynku chemicznego i sektorów powiązanych.

BHPbezpieczeństwoprawoochrona środowiska