PFAS w polskich wodach: GIOŚ wykrył przekroczenia norm w rzekach i jeziorach

• Strona główna
• Artykuły
• PFAS w polskich wodach: GIOŚ wykrył przekroczenia norm w rzekach i jeziorach

2026-02-10

Jak wynika z odpowiedzi Ministerstwa Klimatu i Środowiska na zapytanie, monitoring stanu chemicznego wód opiera się na unijnych przepisach i obejmuje klasyfikację wskaźników w wodach powierzchniowych. PFOS badany jest w dwóch formach: w wodzie (w µg/l) oraz w tkankach ryb (w µg/kg). Dla wód podziemnych substancje z grupy PFAS nie wchodzą w zakres oceny.

W 2024 r. GIOŚ przebadał stężenie PFOS w wodzie w sześciu jeziorach i 14 odcinkach rzek. We wszystkich jeziorach wyniki wskazały na dobry stan chemiczny (klasa 1), ale w czterech rzekach stwierdzono przekroczenia dopuszczalnych norm. Z kolei w tkankach ryb analizy objęły 130 jezior, 230 odcinków rzek, jedną strefę wód przybrzeżnych i dwie przejściowe. Przekroczenia, wskazujące na stan poniżej dobrego, odnotowano w dwóch jeziorach i 10 odcinkach rzek.

Dane z 2025 r. są jeszcze w trakcie analizy – pełna klasyfikacja wskaźników zostanie wykonana do 30 czerwca 2026 r.

Monitoring jakości wód, realizowany w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska (PMŚ), jest zaplanowany w sześcioletnich cyklach, zgodnie z Planami Gospodarowania Wodami. Dlatego GIOŚ podkreśla, że bardziej reprezentatywne są wyniki z ostatnich sześciu lat (2019–2024). W tym okresie przebadano PFOS w wodzie w 18 jeziorach i 49 odcinkach rzek – przekroczenia norm stwierdzono tylko w czterech rzekach, wszystkie na podstawie badań z 2024 r. W tkankach ryb analizy objęły cztery strefy wód przybrzeżnych, sześć przejściowych, 588 jezior i 1314 odcinków rzek. Przekroczenia odnotowano w 17 jeziorach i 61 odcinkach rzek.

Przyszłość monitoringu PFAS zapowiada się na szerszą skalę. Od cyklu 2028–2033 zakres badań w wodach zostanie znacznie rozszerzony, dzięki wdrożeniu nowej dyrektywy UE (projekt 2022/0344 COD), która wejdzie w życie prawdopodobnie w marcu lub kwietniu 2026 r. Zmiany obejmą więcej substancji z grupy PFAS.

W przypadku gleb sytuacja jest inna.

Aktualny monitoring chemizmu gleb ornych, prowadzony co pięć lat, skupia się na metalach ciężkich i wielopierścieniowych węglowodorach aromatycznych (WWA), ale nie obejmuje PFAS. To zmieni się za sprawą dyrektywy UE 2025/2360 w sprawie monitorowania i odporności gleby, która wejdzie w życie. Państwa członkowskie, w tym Polska, będą musiały monitorować substancje zanieczyszczające, w tym PFAS, pestycydy i ich metabolity. Wybór konkretnych związków zależeć będzie od ich toksyczności i ryzyka dla zdrowia i środowiska. Pierwszy cykl pomiarowy ma ruszyć do 17 grudnia 2030 r., a ocena zdrowia gleby – do 2031 r. Szczegóły zostaną wypracowane przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska we współpracy z GIOŚ.

Eksperci podkreślają, że rozszerzenie monitoringu poprawi dostęp do danych i pozwoli lepiej chronić środowisko przed "wiecznymi chemikaliami", jak nazywane są PFAS ze względu na ich trwałość.

PFASPFOSprzemysł chemicznyochrona środowiskaśrodowisko