Oświadczenia środowiskowe (green claims) – kluczowe wyzwania prawne dla branży chemicznej

• Strona główna
• Artykuły
• Oświadczenia środowiskowe (green claims) – kluczowe wyzwania prawne dla branży chemicznej

2023-06-09  / Autor: Michał Tracz, kancelaria Kieszkowska Rutkowska Kolasiński

Czym są green claims? Zielone oświadczenia (green claims) i oświadczenia środowiskowe (environmental claims) nie posiadają obecnie prawnej definicji. Oświadczenia środowiskowe można rozumieć m.in. jako:

• komunikaty w różnej formie, w tym tekstowej i graficznej,
• dotyczące zarówno produktów/ usług, jak i osoby oraz działalności przedsiębiorcy,
• dotyczące pozytywnego, neutralnego lub mniej negatywnego odziaływania na środowisko.

Przykładowo oświadczeniami środowiskowymi w powyższym rozumieniu mogą być komunikaty takie, jak:

• określenia „bio”, „eko”, „ekologiczny”, „przyjazny dla środowiska”, „biodegradowalny”, „obniżony ślad węglowy”, „lepszy wybór dla planety”,
• deklaracje „zmniejszyliśmy ślad węglowy o 30%”, „do 2030 r. osiągniemy neutralność klimatyczną”, „pozyskujemy surowce ze zrównoważonych źródeł”, „zmniejszamy emisję substancji X”.

Oświadczenia środowiskowe są często łączone z kwestiami sustainability. W kontekście negatywnym pojęcia te pojawiają się w odniesieniu do zarzutów o greenwashing, czyli m.in. wprowadzającego w błąd deklarowania korzyści dla środowiska związanych z danym produktem lub działalnością jego producenta bądź dystrybutora.

Kogo dotyczy ten temat?

Oświadczenia środowiskowe są tematem uniwersalnym. Natomiast dla branży chemicznej i sektorów powiązanych wydają się szczególnie istotne i jednocześnie sensytywne. Ze względu na specyfikę segmentu mogą być istotne dla producentów i dystrybutorów m.in.:

• kosmetyków i detergentów,
• ubrań i tekstyliów,
• produktów chemicznych wykorzystywanych w rolnictwie,
• żywności,
• opakowań i materiałów wykorzystywanych w opakowaniach,
• surowców.

Wreszcie kwestia jest istotna dla wszystkich podmiotów, niezależnie od segmentu, dla których kwestie środowiskowe są lub będą wykorzystywane w budowaniu strategii komunikacyjnej.

Podmioty działające w modelu B2C mają zdecydowanie największą ekspozycję na kwestie prawne dotyczące oświadczeń środowiskowych. Natomiast, co ważne, regulacje mogą dotyczyć także podmiotów działających wyłącznie w sektorze B2B. W kontekście tej drugiej grupy istotne jest także, że ryzyka podmiotów działających B2C są i będą istotnie związane z ich dostawcami, gdyż w ocenie prawidłowości komunikacji środowiskowej coraz większe znaczenie ma uwzględnianie całego cyklu tworzenia produktu.

Rosnąca świadomość konieczności uwzględniania kwestii prawnych przy tworzeniu i prowadzeniu komunikacji z użyciem oświadczeń środowiskowych jest także związana z rosnącym zainteresowaniem tym tematem organów nadzoru, w tym Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, ale również organizacji społecznych, czy samych konsumentów.

Kluczowe przepisy prawne

Głównym punktem odniesienia dla oceny zgodności z prawem oświadczeń środowiskowych są w Polsce przepisy ustawy z 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz ustawy z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Zawarte tam przepisy wskazują ramowe warunki dla komunikacji środowiskowej i mają charakter horyzontalny, tzn. dotyczą produktów i usług niezależnie od ich kategorii.

Z tego względu nie dają wielu konkretnych wskazówek dotyczących tego, jaka komunikacja będzie dopuszczalna, co jest także przyczyną wyzwań przy tworzeniu komunikacji środowiskowej. Natomiast kilka ogólnych aspektów warto mieć na uwadze.

W szczególności warto podkreślić, że w zakres zakazanych nieuczciwych praktyk rynkowych wchodzą działania zarówno:

• bezpośrednio wprowadzające w błąd konsumenta, jak również
• wprowadzające w błąd przez zaniechanie.

Zwłaszcza ta druga kategoria w kontekście oświadczeń środowiskowych może być istotna, a jednocześnie nie intuicyjna.

Dlatego warto wskazać na wynikający z przepisów przykład zaniechania wprowadzający w błąd, który obrazuje ten aspekt. Jest nim zatajenie lub nieprzekazanie w sposób jasny, jednoznaczny lub we właściwym czasie istotnych informacji dotyczących produktu. Jest to wyzwanie dla ogólnych haseł, jako takich, jak również dla kwestii tego, że dla wielu cech środowiskowych znaczenie może mieć więcej niż jeden parametr, w szczególności w kontekście całego cyklu życiowego produktu.

Jak wynika z powyższego, kluczowe przepisy mające obecnie zastosowanie do oświadczeń środowiskowych mają w dużej mierze charakter norm ogólnych. Nie oznacza to jednak, że weryfikacja zgodności z prawem jest obecnie zupełnie uznaniowa. Kluczowe dla oceny prawnej mogą być w szczególności dorobek orzecznictwa i doktryny na gruncie interpretacji przepisów horyzontalnych, także w aspektach niezwiązanych z oświadczeniami środowiskowymi. Pomocne mogą być również dokumenty o charakterze tzw. soft law – przykładowo wytyczne Zawiadomienie Komisji – Wytyczne dotyczące wykładni i stosowania dyrektywy 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym z 17 grudnia 2021 r. Wytyczne nie są prawnie wiążące, ale stanowią jeden z ważnych i praktycznych punktów odniesienia w ocenie ryzyk komunikacji środowiskowej.

Natomiast w kontekście branży chemicznej warto pamiętać dodatkowo, że dla niektórych aspektów dotyczących omawianych zagadnień istnieją także przepisy mające zastosowanie tylko do wybranych kategorii produktów lub działalności, np.:

• dla reklamy produktów biobójczych obowiązuje zakaz odnoszenia się do produktu w sposób wprowadzający w błąd dotyczący związanego z produktem ryzyka dla m.in. środowiska oraz szczegółowy zakaz używania w reklamie m.in. określenia „przyjazny dla środowiska”;
• dla reklamy środków ochrony roślin – zakaz zawierania informacji w formie tekstu lub w formie graficznej, które byłyby mylące w odniesieniu do możliwych zagrożeń dla m.in. środowiska;
• w odniesieniu do produktów chemicznych stosowanych w rolnictwie istotne mogą być w niektórych kwestiach przepisy dotyczące rolnictwa ekologicznego.

CAŁA TREŚĆ DOSTĘPNA W "Chemia i Biznes" nr 2/2023

"Chemia i Biznes” to dwumiesięcznik biznesowo-gospodarczy, stworzony z myślą o firmach poszukujących rzetelnej, aktualnej i profesjonalnie przygotowanej informacji na temat rynku chemicznego i sektorów powiązanych.

kancelaria Kieszkowska Rutkowska Kolasińskiprawoprzemysł chemiczny