Ograniczenie PFAS w pianach gaśniczych

• Strona główna
• Artykuły
• Ograniczenie PFAS w pianach gaśniczych

2026-01-15  / Autor: Aneta Ostrowska, Centrum Ekotoksykologiczne Sp. z o.o.

PFAS, często nazywane potocznie wiecznymi chemikaliami, to syntetyczne związki wyjątkowo trwałe w środowisku, które praktycznie nie ulegają degradacji. Ich szerokie zastosowanie prowadzi do zanieczyszczenia gleby, wód gruntowych i powierzchniowych oraz organizmów żywych na całym świecie. PFAS od dawna budzą zaniepokojenie specjalistów ze względu na ich wyjątkową trwałość, zdolność do bioakumulacji oraz rosnącą liczbę badań sugerujących potencjalne skutki zdrowotne (m.in. działanie endokrynne czy rakotwórcze). Chociaż dane ilościowe dla większości PFAS są wciąż fragmentaryczne, ich bardzo wysoka mobilność w wodzie i zdolność do zanieczyszczania zasobów wodnych uznano za przesłanki wymagające zdecydowanych działań.

W obliczu narastającego kryzysu środowiskowego i zdrowotnego, mając na celu ograniczenie emisji substancji do środowiska oraz stopniowej eliminacji ich użycia, Komisja Europejska podjęła zdecydowany krok w kierunku ograniczenia jednej z najbardziej kontrowersyjnych grup chemikaliów i ograniczyła stosowanie substancji PFAS w pianach gaśniczych.

Nowe rozporządzenie dla PFAS w UE

W oparciu o Strategię Chemiczną dla Zrównoważonego Rozwoju, Unia Europejska opracowała szeroko pojęty plan redukcji PFAS, mający na celu eliminację nieistotnych zastosowań tej grupy chemicznej w wielu sektorach. Skutkiem jest publikacja Rozporządzenia Komisji (UE) 2025/1988 zmieniającego załącznik XVII do rozporządzenia REACH i wprowadzającego ograniczenia w stosowaniu substancji PFAS w pianach gaśniczych.  Zgodnie z treścią rozporządzenia, od 23 października 2030 roku piany gaśnicze zawierające równoważność PFAS w stężeniu ≥ 1 mg/L nie będą mogły być wprowadzane do obrotu oraz stosowane w Unii Europejskiej.

Warto dodać, że Komisja Europejska planuje opracowanie jednego, uniwersalnego ograniczenia lub aktu prawnego dotyczącego substancji PFAS, które miałoby pokrywać wszystkie zastosowania substancji PFAS z wyjątkiem tego stosowanego w pianach gaśniczych.

Terminy stosowania

Rozporządzenie weszło w życie 23 października 2025 roku, jednak przewiduje stopniowe wycofywanie PFAS w zależności od zastosowań, a tym samym różne okresy przejściowe wynoszące od 12 miesięcy do nawet 10 lat. Piany i przenośne gaśnice zawierające PFAS będą stopniowo wyłączane z obrotu w określonych terminach:

• do dnia 23 października 2026 r. w pianach gaśniczych stosowanych w gaśnicach przenośnych;
• do dnia 23 kwietnia 2027 r. w pianach gaśniczych i odpornych na alkohol w gaśnicach przenośnych; w gaśnicach służących do szkolenia i testowania oraz gaśnicach stosowanych przez jednostki straży pożarnej;
• do dnia 31 grudnia 2030 r. w gaśnicach przenośnych;  
• do dnia 23 października 2035 r. w pianach gaśniczych stosowanych w sektorze wojskowym lub cywilnym;

Takie podejście odzwierciedla próbę pogodzenia ochrony środowiska i zdrowia publicznego z koniecznością utrzymania bezpieczeństwa pożarowego w kluczowych sektorach gospodarki.

Obowiązki użytkowników:

Użytkownik stosujący piany i gaśnice z substancjami PFAS w stężeniu równym lub większym niż 1 mg/l, od dnia 23 października 2026:

• spełnia warunki ograniczeń rozporządzenia;
• stosuje piany tylko do gaszenia pożarów cieczy łatwopalnych (pożar klasa B);
• ogranicza emisje i narażenie pośrednie do minimum;
• zapewnia selektywną zbiórkę pian, odpadów i ścieków pochodzących ze stosowania pian;
• opracowuje plan zarządzania pianami i gaśnicami zawierającymi PFAS;
• przeprowadza odpowiednią ocenę zagrożeń.

Plan zarządzania pianami poddaje się corocznemu przeglądowi i przez co najmniej 15 lat przechowuje w celu udostępnienia, na wniosek, właściwym organom do celów kontroli.

Oznakowanie

Gaśnice i piany zawierające PFAS muszą być oznakowane w językach urzędowych państw członkowskich, w których piana gaśnicza jest wprowadzana do obrotu, chyba że dane państwa członkowskie postanowią inaczej. Zarówno piany, gaśnice oraz ścieki muszą być odpowiednio oznakowane i zawierać zawierać sformułowanie: „UWAGA: Zawiera substancje per- i polifluoroalkilowe (PFAS) o stężeniu równym 1 mg/l lub większym w odniesieniu do sumy wszystkich PFAS”. Informacje te muszą być naniesione w sposób widoczny, czytelny i trwały.

Konsekwencje dla rynku

Dla producentów pian gaśniczych, dostawców i służb ratowniczych nowe przepisy oznaczają konieczność:

• przyspieszenia wdrożenia fluorowolnych alternatyw w miejsce tradycyjnych PFAS-owych pian;
• inwestycji w badania, rozwój i certyfikację nowych formulacji;
• przeglądu procedur testowych, szkoleniowych i utylizacyjnych w kontekście ograniczeń zawartych w regulacji.

Podsumowanie

Unijna regulacja PFAS w pianach gaśniczych stanowi próbę znalezienia równowagi między koniecznością ochrony ludzi i środowiska a utrzymaniem wysokich standardów bezpieczeństwa pożarowego w krytycznych sektorach. Jej realne efekty będzie można ocenić dopiero w perspektywie nadchodzących lat, gdy przemysł i służby ochrony przeciwpożarowej przeprowadzą transformację technologiczną zgodnie z nowymi wymogami prawa.

PFASprawobezpieczeństwo