Laboratoria ważne dla polskich firm chemicznych

• Strona główna
• Artykuły
• Laboratoria ważne dla polskich firm chemicznych

2025-08-25  / Autor: Dominik Wójcicki

Rola laboratoriów w polskiej chemii

Polskie firmy chemiczne posiadają różnorodne typy laboratoriów, które są dostosowane do ich działalności, zakresu badań oraz wymagań regulacyjnych. Najczęściej spotykane typy laboratoriów w krajowym przemyśle chemicznym to: badawczo-rozwojowe, kontroli jakości, analityczne, środowiskowe, aplikacyjne, biochemiczne i biotechnologiczne, procesowe (technologiczne), bezpieczeństwa chemicznego, certyfikacyjne i akredytacyjne. Z tego wyliczenia wynika zatem, że laboratoria w strukturach polskich firm chemicznych pełnią kluczową rolę w procesach opracowywania nowych produktów i testowania receptur; sprawdzania jakości surowców, półproduktów i produktów końcowych; monitorowania wpływu przedsiębiorstw na środowisko; optymalizacji produkcji oraz zapewnienia zgodności z regulacjami. Ich działalność jest więc istotnym elementem budowania przewagi konkurencyjnej oraz stabilności operacyjnej firm chemicznych.

W największych krajowych grupach chemicznych laboratoria prowadzą badania nad opracowywaniem nowych związków, materiałów czy produktów końcowych, poprawiają wydajność i efektywności procesów produkcyjnych, co pozwala zmniejszyć koszty operacyjne oraz prowadzą badania nad zrównoważonymi rozwiązaniami, wspierając w ten sposób rozwój technologii przyjaznych środowisku. Z kolei w ramach kontroli jakości zajmują się monitorowaniem surowców, to jest weryfikacją jakości surowców dostarczanych do produkcji, aby zapewnić ich zgodność z wymaganiami. Kontrolują także produkty końcowe (analiza parametrów fizyko-chemicznych produktów w celu potwierdzenia ich zgodności z normami i specyfikacjami technicznymi). Poprzez wykrywanie i eliminowanie potencjalnych defektów na różnych etapach produkcji przyczyniają się do minimalizacji ryzyka wad. Nierzadko też na laboratoriach spoczywa obowiązek przygotowywania dokumentacji, to jest opracowywania raportów technicznych, kart charakterystyki i innych dokumentów wymaganych przez przepisy. Całości zadań dopełnia wsparcie procesów produkcyjnych odbywających się w poszczególnych przedsiębiorstwach, czyli analiza procesów, np. badanie parametrów procesów produkcyjnych w czasie rzeczywistym w celu ich stabilizacji i optymalizacji, czy też rozwiązywanie problemów technologicznych, np. szybka identyfikacja i usuwanie przyczyn nieprawidłowości w produkcji.

Badanie ropy naftowej

Laboratoria są niezbędne na każdym etapie łańcucha wartości w przemyśle chemicznym. Ten rozpoczyna się najczęściej od ropy naftowej, więc i tutaj mamy specjalną rolę laboratoriów odpowiedzialnych za badania własności ropy, która jest przecież złożoną mieszaniną związków chemicznych, gdzie skład różni się w zależności od choćby pola naftowego. Laboratoria analityczne badają właściwości fizykochemiczne rop, dzięki czemu można określić wartość surowca oraz zoptymalizować procesy jego przetwarzania i poprawić efektywność pracy rafinerii. Szczególnie istotne jest to przy dużej dywersyfikacji zakupowej, a ta w krajowych rafineriach znacząco wzrosła od czasu rezygnacji z zaopatrzenia w ropę rosyjską. Praca laboratoryjna przychodzi zatem z pomocą zarówno producentów ropy naftowej, jak i przetwarzających ją rafinerii.

Za ciekawostkę niech posłuży w tym kontekście fakt, że aktualnie w branży mamy do czynienia z łączeniem dwóch wiodących laboratoriów specjalizujących się w badaniu ropy. W grudniu 2024 r. zarządy Orlen Laboratorium oraz Lotos Lab podpisały stosowny plan fuzji, będący ostatnim akordem dokonanego wcześniej zespolenia Orlenu i Lotosu. Na mocy tej fuzji dalsze badania stabilności i kompatybilności rop naftowych będą realizowane już tylko przez jeden podmiot, a uzyskane dane pozwolić mają technologom na bezpieczne blendowanie różnych gatunków ropy i kierowanie ich na instalacje produkcyjne.

- Integracja pozwoli na uzyskanie wymiernych korzyści. Obydwa podmioty charakteryzują się tożsamym zakresem działalności w odniesieniu do badań produktów rafineryjnych, pozostałych usług, w tym do akredytowanego obszaru. Wskazane elementy oraz lokalizacja integrowanego laboratorium pozwoli na wypracowanie możliwych synergii oraz standaryzację świadczonych usług po włączeniu w strukturę Orlen Laboratorium poprzez zwiększenie efektywności operacyjnej – poinformował Orlen Laboratorium.

Jak widać zatem także i za sprawą swoich laboratoriów firmy chcą efektywniej optymalizować procesy produkcyjne i zmniejszać zużycie wszelkich zasobów.

Wylęgarnia pomysłów

Generalnie jednak laboratoria to przede wszystkim strategiczne centra wiedzy i innowacji w każdym przedsiębiorstwie. W dobie intensywnej konkurencji oraz rosnących wymagań środowiskowych, firmy chemiczne, posiadające nowoczesne zaplecze badawcze, mogą nie tylko poprzez rozwój tego typu jednostek sprostać wyzwaniom rynku, ale również stać się liderami w rozwijających się dziedzinach.

Konkrety, którymi zajmują się firmowe laboratoria najlepiej prześledzić na przykładach. Grupa Azoty identyfikuje 38 usług laboratoryjnych, którymi zajmują się jej jednostki. Usługi te są kierowane zarówno do poszczególnych obszarów biznesowych Grupy Azoty, jak i do klienta zewnętrznego.

Wiodącą spółką, odpowiedzialną za prace laboratoryjne, jest Grupa Azoty Jednostka Ratownictwa Chemicznego. Prowadzi ona laboratoria specjalistyczne, posiadające akredytacje Polskiego Centrum Akredytacji oraz Zatwierdzenia Inspekcji Sanitarnej i Weterynaryjnej. Podstawową działalność laboratoriów stanowią usługi o uzupełniającym się charakterze. Do najważniejszych należy badanie czynników szkodliwych i uciążliwych na stanowiskach pracy; badania mikrobiologiczne i chemiczne żywności i wody; badania czystości powierzchni, powietrza oraz higieny procesów produkcji; badania ścieków oraz badania z zakresu diagnostyki weterynaryjnej. Laboratoria oferują także nie akredytowane pomiary imisji i emisji oraz badania gleby i odpadów. Jednocześnie spółka przyznaje, że koniecznym jest dalszy rozwój jej usług laboratoryjnych, szczególnie na rzecz przemysłu spożywczego. Rozwój ten wymaga jednak poniesienia nakładów inwestycyjnych na modernizację budynku laboratorium w Tarnowie oraz zakup nowego sprzętu laboratoryjnego niezbędnego dla rozwoju nowych metod badawczych oraz poprawy efektywności wykonywanych usług.

W ostatnim czasie w laboratoriach Grupy Azoty JRCh opracowano i wdrożono do produkcji innowacyjne proekologiczne żywice furfurylowe. W związku z wdrożeniem poszerzono zatem portfolio produktowe o produkty charakteryzujące się zmniejszoną zawartością wolnego alkoholu furfurylowego lub wolnego formaldehydu w stosunku do dostępnych produktów krajowej konkurencji. Dodatkowo opracowano i laboratoryjnie zsyntezowano sześć kompozycji utwardzaczy do żywic na bazie kwasu p-toluenosulfonowego oraz na bazie siarkowo-glikolowej. Wykonano masy formierskie z żywic furfurylowych i utwardzaczy, a następnie przeprowadzono pomiary wytrzymałości na zginanie i rozciąganie. Na podstawie wyników badań wybrano najlepszą kompozycję do modyfikacji półtechnicznej. Stosunkowo niedawno w laboratoriach w Tarnowie opracowano i laboratoryjnie syntezowano również autorską kompozycję inhibitora korozji. Jest on stosowany na potrzeby Grupy Azoty do roztworów saletrzano-mocznikowych RSM produkowanych w Kędzierzynie-Koźlu i Puławach. Naturalnie to tylko drobny wycinek prac, którymi zajmują się laboratoria Grupy Azoty.

Z uwagi na specyfikę krajowej produkcji chemicznej szczególnego zaawansowania wymagają laboratoria funkcjonujące na potrzeby sektora agro. Tutaj posiadanie własnych, wyspecjalizowanych jednostek pozwala firmom chemicznym na szybsze reagowanie na zmiany w wymaganiach klientów oraz trendy rynkowe. Analizując, choćby nawet pobieżnie i na tyle na ile jest to możliwe poprzez przegląd ogłoszeń zamieszczanych publicznie, to właśnie z tego typu jednostek pochodzi największy popyt na wysoko wykwalifikowaną kadrę chemików, inżynierów i specjalistów ds. badań i rozwoju. W dalszym kroku przyczynia się to do podnoszenia poziomu kompetencji w zakresie nawozów i środków ochrony roślin przez krajową branżę chemiczną i stanowi mocne wsparcie dla lokalnych rynków prac

Wsparcie dla rolnictwa

Doskonałą ilustracją to potwierdzającą jest laboratorium należące do firmy Qemetica. Jej jednostka Agricultural Solutions DPL została założona w 2018 roku, a już rok później uzyskała certyfikat Dobrej Praktyki Laboratoryjnej. Certyfikat umożliwił wykonywanie badań uznawanych na świecie przez organy rejestrujące środki ochrony roślin. Przez pierwsze lata Qemetica Agricultural Solutions DPL znajdowało się w Warszawie, teraz mieści się w Nowej Sarzynie, co usprawnia przepływ know-how.

Efekty wykonywanych badań rejestracyjnych widać w kolejnych produktach wprowadzanych przez spółkę na europejskie i światowe rynki. Wysoka jakość realizowanych zleceń odpowiada skuteczności rejestracji – do tej pory 100% zakończonych projektów zyskało aprobatę państw oceniających dokumentację. Zespół laboratorium tworzą specjaliści chemii analitycznej z wieloletnim doświadczeniem w badaniach środków ochrony roślin i pracy w standaryzowanym środowisku.

– Laboratorium Qemetica Agricultural Solutions DPL wykonuje szeroki zakres badań analitycznych wymaganych w procesie rejestracji substancji czynnych i środków ochrony roślin. Zajmujemy się oznaczaniem zawartości substancji czynnej, zanieczyszczeń istotnych i zanieczyszczeń znaczących w materiale technicznym w ramach badań pięcioszarżowych. Badamy też gotowe formulacje środków ochrony roślin w zakresie ich właściwości fizykochemicznych oraz zawartości substancji czynnych i zanieczyszczeń istotnych. Na bieżąco śledzimy wytyczne OECD, CIPAC i akty prawne UE, aby nasze badania były rzetelne, wiarygodne i niepodważalne, a tym samym uznawane przez ekspertów uczestniczących w procesie oceny dokumentacji i rejestracji środków ochrony roślin. Każde badanie w systemie DPL jest wykonywane przez zespół specjalistów pod nadzorem kierownika badania i finalizowane raportem końcowym z wykonanych analiz, przygotowanym zgodnie z obowiązującymi wytycznymi i ocenionym przez ekspertów wewnętrznych. Laboratorium opracowuje i waliduje własne metody instrumentalne. Na życzenie klienta możemy dostosować opracowywaną metodykę do możliwości aparaturowych wymaganych przez dział kontroli jakości zleceniodawcy, aby umożliwić transfer metody do laboratorium klienta. W miarę możliwości technicznych możemy też przeprowadzić rewalidację wcześniej zwalidowanej metody – informuje Qemetica.

przemysł chemicznylaboratoriumQemeticaGrupa Azotybadania i rozwój