Bliskowschodni przemysł chemiczny traci impet, a rentowność dla akcjonariuszy spada 

• Strona główna
• Artykuły
• Bliskowschodni przemysł chemiczny traci impet, a rentowność dla akcjonariuszy spada 

2026-01-14

Choć w niektórych segmentach i regionach doszło do znaczącej destrukcji wartości – objawiającej się niskim wykorzystaniem mocy produkcyjnych, erozją cen i bezprecedensową liczbą zamykanych instalacji – inne części branży radziły sobie znakomicie i generowały wybitne wyniki. Podobny obraz widać na Bliskim Wschodzie: średni TSR graczy z regionu został mocno pociągnięty w dół przez spadające ceny i presję na marże, ale jednocześnie pojawiły się wyraźne wyjątki. Najbliższa analiza pokazuje, że firmy bliskowschodnie, które konsekwentnie utrzymywały przewagę kosztową blisko źródła surowca, zachowywały dyscyplinę portfela produktowego i systematycznie doskonaliły modele sprzedaży i dotarcia do klienta (go-to-market), posiadały solidne fundamenty operacyjne pozwalające utrzymać przyzwoity poziom TSR.

Kluczowa rola presji marżowej w wynikach Bliskiego Wschodu 

Punkt startowy obliczeń TSR ma istotny wpływ na ostateczny wynik pięcioletni. Średnie ceny akcji globalnych spółek chemicznych na początku 2019 roku były niższe niż na początku 2020 roku – właśnie to pomogło branży osiągnąć lepszy wynik w latach 2019–2023. Natomiast w okresie 2022–2024 TSR hamowały: miękki popyt, nadpodaż mocy produkcyjnych oraz silna presja na marże. Szczególnie dotkliwy spadek marż odnotowały spółki z Bliskiego Wschodu. Obniżka wynikała nie tylko z ogólnej erozji cen produktów, ale także ze wzrostu kosztów regulowanych surowców – ceny gazu ziemnego i etanu są na Bliskim Wschodzie ustalane administracyjnie i w ostatnich latach systematycznie podnoszone.

Mimo wzrostu mnożników wyceny oraz wyższych wypłat dywidend, nie udało się w pełni skompensować presji marżowej – w efekcie pięcioletni TSR spółek z Bliskiego Wschodu okazał się ujemny. Analiza BCG objęła 322 publicznie notowane spółki chemiczne. Firmy o kapitalizacji powyżej 6 mld dolarów uznano za large-cap, a te z przedziału 1–6 mld dolarów za mid-cap.

Niektóre sektory i regiony niszczyły wartość akcjonariuszy 

Na poziomie sektorowym najmocniej radziły sobie specjalistyczne chemikalia – konsekwentnie osiągające dobre wyniki przez ostatnie 12 lat. Bardzo dobrze prezentowały się również gazy przemysłowe oraz segment środków ochrony roślin i nawozów. Zdecydowanie najgorzej wypadły podstawowe chemikalia i tworzywa sztuczne oraz multispecjalistyczne chemikalia – obie grupy osiągnęły zaledwie 3% i 5% TSR odpowiednio, będąc najbardziej narażone na nadwyżkę mocy i presję cenową.

Regiony wschodzące jako całość okazały się najsilniejszą grupą z medianą TSR na poziomie 12% – ale z gigantycznymi rozpiętościami. Indie zdecydowanie prowadziły z wynikiem 28%, napędzane silnym popytem wewnętrznym, korzystnymi zmianami regulacyjnymi (reformy gospodarcze, inwestycje infrastrukturalne) oraz zdrowymi fundamentami wzrostu. Natomiast Bliski Wschód, ASEAN i Ameryka Łacińska niszczyły wartość akcjonariuszy – głównie przez słaby popyt i chroniczną nadpodaż mocy.

W samym regionie Bliskiego Wschodu nadal bardzo dobrze radzą sobie towarowe nawozy, które korzystają z wyraźnej przewagi kosztowej gazu i amoniaku. Choć podstawowe chemikalia i tworzywa sztuczne jako całość wypadły słabo, pojawiły się pojedyncze przykłady znakomitych wyników. Kluczowe okazały się kompleksowe programy redukcji kosztów stałych (w tym optymalizacja zatrudnienia) i poprawy efektywności – pozwoliły one kilku graczom osiągnąć dwucyfrowy TSR w pięcioleciu.

Nadpodaż mocy i presja marżowa – główne czynniki globalnego osłabienia 

Kilka fundamentalnych zjawisk przyczyniło się do słabszego TSR branży w latach 2020–2024. Popyt końcowy na chemikalia pozostawał słaby – klienci z wielu sektorów produkcyjnych utrzymywali wysokie stany magazynowe i zmagali się z rosnącymi kosztami energii, logistyki oraz regulacji środowiskowych. To z kolei prowadziło do bardzo twardych negocjacji cenowych w dół łańcucha – efektem była silna presja na marże chemików. Większość spółek zwiększała przychody, ale kosztem rentowności.

Strukturalna nadpodaż mocy produkcyjnych pozostaje chronicznym problemem wielu segmentów. Od 2015 roku przyrost globalnych mocy w podstawowych chemikaliach przewyższał wzrost popytu o 1–1,5 pkt proc. rocznie – szczególnie widocznie w olefinach i poliolefach. W efekcie wykorzystanie instalacji spadło do 70–80%., czyli poniżej progu rentowności i historycznych średnich.

Dodatkowym ciosem był spadek cen ropy naftowej – z niemal 120 USD/bbl Brent w połowie 2022 roku do 70–80 USD pod koniec 2024 roku. Obniżka ta pogłębiła presję marżową w kluczowych kategoriach petrochemicznych (polietylen, polipropylen, PET), co szczególnie odczuły firmy bliskowschodnie – zmagające się jednocześnie z rosnącymi kosztami regulowanego gazu i etanu.

Spadające marże przełożyły się na obniżkę mnożników wyceny w wielu regionach – inwestorzy korygowali oczekiwania co do przyszłej rentowności. W takim otoczeniu zwroty dla akcjonariuszy w dużej mierze zależały od polityki dystrybucji gotówki – wypłat dywidend i skupu akcji własnych.

Nie wszędzie mnożniki spadały – Bliski Wschód i Indie wyjątkiem 

Średni mnożnik wyceny spółek chemicznych z Bliskiego Wschodu wzrósł o 5 punktów procentowych – to wyraźny sygnał zaufania inwestorów do regionu mimo strukturalnych trudności. Jeszcze wyraźniej rosły mnożniki w Indiach – o 15 pkt proc. w porównaniu z okresem 2019–2023. Odzwierciedla to znacznie wyższy niż w wielu innych regionach potencjał wzrostu popytu na chemikalia na subkontynencie indyjskim.

Chemikalia elektroniczne niezmiennie na czele rankingu 

Analiza TSR w podsegmentach na przestrzeni 5, 10 i 20 lat pokazuje wyraźne i trwałe wzorce. Petrochemia i polimery konsekwentnie zajmują ostatnie miejsca w rankingach. Zdecydowanym liderem pozostają chemikalia elektroniczne – dzięki stałemu postępowi technologicznemu i bardzo silnemu popytowi.

Europa zamyka moce – Bliski Wschód stawia na nowe projekty 

Europejski sektor petrochemiczny zmaga się z najcięższymi problemami strukturalnymi: nadpodażą, słabym popytem, bardzo wysokimi kosztami energii i pracy, obciążeniami regulacyjnymi oraz brakiem konkurencyjnej pozycji surowcowej w porównaniu z USA i Bliskim Wschodem. W efekcie większość globalnych graczy aktywnie redukuje tam obecność – zamyka lub sprzedaje instalacje.

Tymczasem na Bliskim Wschodzie inwestorzy państwowi nadal ogłaszają nowe, wielkoskalowe projekty petrochemiczne – licząc na poprawę koniunktury w dłuższej perspektywie.

Mimo trudnego otoczenia inwestorzy nadal darzą zaufaniem region bliskowschodni – świadczy o tym wzrost mnożników wyceny.

Autorzy raportu podkreślają: bez radykalnej zmiany podejścia, większej dyscypliny portfela i aktywnego zarządzania aktywami branża chemiczna nie wróci do dawnych, wysokich poziomów tworzenia wartości dla akcjonariuszy.

przemysł chemicznyprzemysł petrochemiczny