Wiadomości - Tworzywa sztuczne z kraju

Deloitte przekonuje do systemu kaucyjnego dla opakowań. Rząd od dawna jest temu przeciwny

15.04.2019
Deloitte przekonuje do systemu kaucyjnego dla opakowań. Rząd od dawna jest temu przeciwny

Deloitte przekonuje, że konieczność zebrania 90% wprowadzonych na rynek butelek z tworzyw sztucznych sprawi, że wprowadzenie w Polsce systemu kaucyjnego będzie jedynym rozwiązaniem. Zaznacza jednak, że wprowadzenie depozytu nie będzie rozwiązaniem idealnym, gdyż obejmie jedynie 1/3 opakowań trafiających do naszych domów. Ministerstwo Środowiska już kilkanaście miesięcy temu wypowiedziało się w temacie systemu kaucyjnego na opakowania. Uznało, że jest to opcja zbyt droga i nieskuteczna.

Deloitte przypomina, że Rada Unii Europejskiej niebawem zatwierdzi dyrektywę w sprawie ograniczenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko. Zdaniem ekspertów Deloitte zawarte w tym dokumencie cele ograniczające stosowanie tworzyw sztucznych nie będą możliwe bez wprowadzenia systemu kaucyjnego. Z 5,56 mln ton opakowań wprowadzonych na rynek w Polsce w 2017 r., ok 2,5 mln ton (45%) trafiło do gospodarstw domowych.  System depozytowy dotyczyłby jedynie około jednej trzeciej tych opakowań, a więc około 740 tys. ton rocznie. Kraje, w których został on wdrożony, odnotowują korzyści w postaci wzrostu poziomu recyklingu odpadów opakowaniowych, poprawy jakości surowca czy większej świadomości środowiskowej społeczeństwa. Z drugiej strony, wprowadzenie dobrze funkcjonującego systemu wymaga odpowiedzi na wiele pytań, by jego finalny kształt uwzględniał aspekty funkcjonowania wszystkich podmiotów.

Dyrektywa „Single-Use Plastics” od 2021 r. przewiduje różne rodzaje działań mających na celu ograniczenie negatywnego wpływu odpadów z tworzyw sztucznych na środowisko. Zakaz wprowadzenia do obrotu części produktów jednorazowego użytku będzie dotyczył patyczków higienicznych, sztućców, talerzy, słomek, mieszadeł do napojów oraz patyczków do balonów. Produkty te będą musiały zostać zastąpione przez biodegradowalne alternatywy. Inne artykuły, takie jak opakowania na żywność, paczki i owijki na butelki, pojemniki na napoje, kubki na napoje, wyroby tytoniowe z filtrami, chusteczki nawilżane, balony i lekkie torby plastikowe nadal będą mogły być wprowadzane do obrotu, ale w stosunku do nich zostaną wzmocnione mechanizmy rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP). Poza tym od 2025 r. nakrętki i wieczka plastikowe będzie można wprowadzić do obrotu tylko pod warunkiem, że będą one przymocowane na stałe do butelek i pojemników. Od tego samego roku wszystkie butelki PET będą musiały być wykonane co najmniej w 25% z surowca wtórnego, a od 2030 r. wszystkie butelki plastikowe (niezależnie od rodzaju tworzywa) - w 30%. Co więcej, do końca 2025 roku poziom zbiórki i recyklingu opakowań plastikowych po napojach ma wynieść 77%, a do 2029 r. – 90%.

– Osiągnięcie tych celów nie będzie możliwe bez efektywnego systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta, którego uzupełnieniem może być system kaucyjny. Pewne jest, że depozytu nie należy traktować jako rozwiązania problemu zbiórki i zagospodarowania wszystkich odpadów komunalnych, ale jako sposób na wzrost poziomu recyklingu wybranych frakcji – mówi Julia Patorska, lider zespołu ds. analiz ekonomicznych w Deloitte.

Obecnie system kaucyjny funkcjonuje w 10 europejskich krajach: Chorwacji, Danii, Estonii, Finlandii, Niemczech, Holandii, Norwegii, Szwecji, Islandii i na Litwie. Z uwagi na restrykcyjne wymogi prawne w zakresie odpadów opakowaniowych jego wprowadzenie rozważa Austria, Belgia, Francja, Łotwa czy Wielka Brytania. 

Efektywność systemów działających w poszczególnych państwach jest zbliżona, a średni poziom zbiórki odpadów włączonych w system kształtuje się na poziomie 91%.

- Co do zasady system kaucyjny przyczynia się do podniesienia ogólnych poziomów recyklingu odpadów opakowaniowych. Trend ten zaobserwować można na przykładzie Danii, Holandii i Niemiec.  Trzeba jednak zwrócić uwagę na fakt, że Belgia, Czechy czy Hiszpania osiągają zbliżone wyniki w zakresie poziomów recyklingu, choć nie wprowadziły systemu depozytowego. Bardzo efektywnie natomiast działa w tych krajach zasada rozszerzonej odpowiedzialności producenta, za pośrednictwem której producenci wprowadzający opakowania na rynek w całości lub części pokrywają koszty gospodarki odpadami opakowaniowymi - mówi Julia Patorska z Deloitte.

W jej ocenie, to nie jest kwestia „czy” ale „jak” wprowadzić system kaucyjny.

- Do gospodarstw domowych trafia 45% wszystkich opakowań – w przybliżeniu 2,5 mln ton rocznie.  Butelki PET i szklane, puszki aluminiowe oraz opakowania wielomateriałowe do płynnej żywności to około 30% wszystkich opakowań wprowadzonych do gospodarstw domowych. Przy założeniu zbiórki na poziomie 91% odpady te stanowiłyby zaledwie ok. 6% wszystkich zebranych odpadów komunalnych. To pokazuje, że system kaucyjny jest rozwiązaniem fragmentarycznym i nie rozwiązuje całościowo problemu zagospodarowania odpadów, w szczególności tych problematycznych, takich jak opakowania wielomateriałowe, tacki, owijki na butelki, kubeczki na jogurty czy folie – przekonuje ekspertka Deloitte.

W jej ocenie, system rozszerzonej odpowiedzialności producenta jest rozwiązaniem, które może przynieść korzyści w odniesieniu do poziomów zbierania i recyklingu wszystkich typów odpadów opakowaniowych i powinien stanowić podstawę działań w tym zakresie. Tym bardziej, że system kaucyjny może stanowić jego skuteczne uzupełnienie, jak dzieje się to m.in. w Holandii i Niemczech, które są wśród pięciu krajów z najwyższymi poziomami recyklingu.

Wdrożenie sprawnie funkcjonującego systemu kaucyjnego jest zawiłym i skomplikowanym procesem. Na drodze do jego wprowadzenia pojawia się szereg pytań co do kształtu, kosztów, zasad funkcjonowania i wpływu na obecnie istniejące zależności. Pytania te odnoszą się do niemal każdego z potencjalnych interesariuszy systemu – od wprowadzających produkty w opakowaniach na rynek, poprzez handel, konsumentów, aż po firmy zaangażowane w transport i recykling opakowań, a także pośrednich uczestników systemu - gminy i organizacje odzysku.

- Jednym z najistotniejszych czynników do rozważenia, decydującym o kosztach systemu kaucyjnego i jego funkcjonalności, jest to, czy będzie on automatyczny czy manualny. Różnica dotyczy przede wszystkim liczby czynności związanych z odbiorem i segregacją opakowań, które musi wykonać pracownik sklepu lub automat, a tym samym czasu jaki cały proces zajmuje. Gdy małe sklepy, nie chcąc angażować dodatkowego pracownika, zdecydują się na zbiórkę automatyczną, podniesie to koszty inwestycyjne całego systemu. Jego automatyzacja i objęcie nim wszystkich sklepów jest wariantem bardzo kosztownym. Jak wynika z naszych obliczeń, nawet przy założeniu, że automaty trafią tylko do dużych sklepów, kwota potrzeba na sfinansowanie przedsięwzięcia to ponad miliard złotych. Koszty inwestycyjne związane z wprowadzeniem systemu kaucyjnego będą w znaczny sposób wpływać na jego funkcjonalność i wygodę dla poszczególnych uczestników. To z kolei będzie decydującym czynnikiem kształtującym jego efektywność – podkreśla Julia Patorska.

Tymczasem wedle Ministerstwa Środowiska postulowany system kaucyjny w odniesieniu do gospodarki odpadowej nie zostanie wprowadzony. Resort informuje, że obecnie system zagospodarowania odpadów opakowaniowych, obejmujący wszystkie opakowania wprowadzone do obrotu, a więc nie tylko te, które potencjalnie mogą być objęte kaucją, szacowany jest na około 70 mln zł. Koszt systemu kaucyjnego wyniósłby natomiast 19–24 mld zł w skali pięciu lat. Dodatkowo koszt ten zostałby poniesiony na objęcie tym systemem wyłącznie części z wybranych frakcji odpadów opakowaniowych, które nadają się do zbierania w ten akurat sposób, natomiast pozostałe frakcje nadal musiałyby być zbierane poza tym wyjątkowo kosztownym systemem kaucyjnym. Porównując zatem korzyści środowiskowe z kosztem wprowadzenia systemu oszacowanym na poziomie 19–24 mld zł w skali pięciu lat wydaje się, że system ten byłby środowiskowo i ekonomicznie nieuzasadniony.

Wyświetlono: 297

Przeczytaj również

Skomentuj

Kalendarium

więcej